Samenleven heeft grote financiële gevolgen — voor je vermogen, je schulden, je belastingen en je nabestaanden. Toch worden de juridische en financiële keuzes bij trouwen, een geregistreerd partnerschap of samenwonen door veel mensen onderschat of uitgesteld. Dit artikel legt uit wat elke vorm inhoudt, welke regels gelden en wat je moet regelen om goed beschermd te zijn.
Dit artikel bespreekt de financiële gevolgen vanuit het perspectief van een financieel adviseur. Voor het opstellen van huwelijkse voorwaarden, een geregistreerd partnerschap of een samenlevingscontract raad ik aan een notaris te raadplegen.
In Nederland zijn er drie juridische vormen om een relatie te formaliseren. Elke vorm heeft andere rechten, plichten en financiële gevolgen.
| Aspect | Huwelijk | Geregistreerd partnerschap | Samenwonen |
|---|---|---|---|
| Vermogensverdeling | Wettelijk geregeld (gemeenschap of HV) | Zelfde als huwelijk | Alleen via samenlevingscontract |
| Alimentatieplicht | Ja, wettelijk | Ja, wettelijk | Alleen via contract |
| Pensioenverevening | Ja, wettelijk | Ja, wettelijk | Nee (tenzij afgesproken) |
| Erfrecht bij overlijden | Ja, automatisch | Ja, automatisch | Alleen via testament |
| ANW-uitkering | Ja (onder voorwaarden) | Ja (onder voorwaarden) | Ja (onder voorwaarden notarieel contract) |
| Fiscaal partnerschap | Automatisch | Automatisch | Automatisch bij inschrijving zelfde adres |
| Beëindigen via notaris | Nee, altijd rechter | Ja, mogelijk zonder rechter | Geen formele procedure nodig |
Wie trouwde of een geregistreerd partnerschap aanging vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden, viel automatisch in de algehele gemeenschap van goederen. Dit is een van de verstrekkendste vermogensregelingen die bestaat.
Bij algehele gemeenschap van goederen geldt:
Dit onderdeel wordt het meest onderschat. Trouwde je partner vóór 2018 met een zakelijke schuld van €80.000? Die schuld werd automatisch voor de helft jouw schuld. Schuldeisers konden zich verhalen op de gemeenschap — en daarmee ook op jouw spaargeld. Wie vóór 2018 is getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden en daar nooit bij heeft stilgestaan, doet er verstandig aan dit alsnog te laten beoordelen door een notaris.
Per 1 januari 2018 is de wet gewijzigd. Wie sindsdien trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat zonder huwelijkse voorwaarden, valt automatisch in de beperkte gemeenschap van goederen. Dit is een fundamenteel andere uitgangspositie dan vóór 2018.
Bij beperkte gemeenschap van goederen (ná 1 januari 2018) geldt:
| Wat | Gemeenschappelijk of privé? |
|---|---|
| Vermogen van vóór het huwelijk | Privé — blijft van jou alleen |
| Schulden van vóór het huwelijk | Privé — blijft schuld van de persoon zelf |
| Erfenissen en schenkingen tijdens huwelijk | Privé — tenzij uitdrukkelijk anders bepaald |
| Inkomen tijdens het huwelijk | Gemeenschappelijk |
| Bezittingen gekocht tijdens het huwelijk van gemeenschappelijk geld | Gemeenschappelijk |
| Schulden aangegaan tijdens het huwelijk | Gemeenschappelijk (tenzij privé karakter aantoonbaar) |
De beperkte gemeenschap biedt meer bescherming dan de algehele gemeenschap — maar let op: het privévermogen van vóór het huwelijk moet je wel kunnen aantonen. Wie zijn spaargeld vóór het huwelijk niet goed heeft gedocumenteerd, kan later discussie krijgen over wat privé is en wat gemeenschappelijk. Een goede administratie of een notariële vastlegging voorkomt dat.
De wetswijziging van 2018 geldt alleen voor huwelijken en geregistreerde partnerschappen die ná 1 januari 2018 zijn gesloten. Wie vóór die datum is getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, valt nog steeds onder de algehele gemeenschap van goederen. De nieuwe wet werkt niet met terugwerkende kracht. Wil je de vermogenspositie aanpassen? Dan kan dat alsnog via huwelijkse voorwaarden opgesteld door een notaris.
Huwelijkse voorwaarden zijn notariële afspraken over de vermogensverdeling tussen partners — zowel tijdens het huwelijk als bij scheiding of overlijden. Ze kunnen vóór of tijdens het huwelijk worden opgesteld.
De meest voorkomende vormen:
Elk houdt zijn eigen vermogen — wat jij hebt is van jou, wat je partner heeft is van hem/haar. Er is geen gemeenschappelijk vermogen. Dit klinkt eenvoudig maar heeft een nadeel: de partner die minder verdient of minder heeft opgebouwd, bouwt niets op in het huwelijk.
Partners houden hun eigen vermogen maar verrekenen periodiek (jaarlijks) of aan het einde van het huwelijk wat is gesparerd of opgebouwd. Een periodiek verrekenbeding moet elk jaar daadwerkelijk worden uitgevoerd — anders kan het bij scheiding alsnog leiden tot gemeenschap van goederen over het onverrekende deel.
Partners kunnen zelf bepalen welke bezittingen gemeenschappelijk zijn en welke privé. Bijvoorbeeld: de woning gemeenschappelijk, maar de onderneming privé.
Huwelijkse voorwaarden worden opgesteld door een notaris en ingeschreven in het huwelijksgoederenregister. Ze zijn openbaar — schuldeisers kunnen ze inzien.
Het geregistreerd partnerschap is in 1998 ingevoerd en heeft vrijwel dezelfde rechten en plichten als een huwelijk — ook voor vermogensverdeling, erfrecht, alimentatie en pensioenverevening. De belangrijkste verschillen met een huwelijk:
Een geregistreerd partnerschap kan — als er geen minderjarige kinderen zijn en beide partners het eens zijn — worden ontbonden via een notaris, zonder tussenkomst van de rechter. Dit is sneller en goedkoper dan een gerechtelijke echtscheidingsprocedure.
Bij een huwelijk is de mannelijke partner automatisch juridisch ouder van een kind dat tijdens het huwelijk wordt geboren. Bij een geregistreerd partnerschap gold dit tot voor kort niet automatisch — zie ook het artikel over kinderen krijgen voor de regels rondom erkenning en ouderlijk gezag.
De regels rondom gemeenschap van goederen en de wetswijziging van 1 januari 2018 gelden precies zo voor het geregistreerd partnerschap als voor het huwelijk. Wie vóór 2018 een geregistreerd partnerschap aanging zonder partnerschapsvoorwaarden, valt onder de algehele gemeenschap van goederen.
Samenwonende partners zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap hebben geen automatische wettelijke bescherming. Een samenlevingscontract biedt die bescherming — maar alleen voor wat daarin is opgenomen. Wat je niet regelt, is ook niet beschermd.
Een samenlevingscontract kan onder andere regelen:
Wat een samenlevingscontract niet kan regelen:
Een samenlevingscontract kan zowel notarieel als onderhands (zonder notaris) worden opgesteld. Een notarieel samenlevingscontract is sterker: het geeft recht op ANW-uitkering als je partner overlijdt, het is ingeschreven en daarmee aantoonbaar, en het wordt door instanties zoals pensioenfondsen en de Belastingdienst erkend als bewijs van partnerschap. Een onderhandse akte biedt die voordelen niet.
Zodra je samenwoont en op hetzelfde adres staat ingeschreven, kun je fiscale partners worden — ook zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap. Fiscaal partnerschap heeft grote gevolgen voor je inkomstenbelasting.
Als fiscale partners mag je een aantal zaken gezamenlijk aangeven en naar eigen inzicht verdelen over de aangifte:
Fiscaal partnerschap is niet altijd voordelig. Als beide partners hoge inkomens hebben, kan het soms ongunstiger uitpakken door de afbouw van heffingskortingen. Laat je jaarlijkse aangifte altijd optimaal invullen.
Een draagplichtovereenkomst is een overeenkomst — doorgaans onderdeel van het samenlevingscontract of de huwelijkse voorwaarden — waarin partners vastleggen wie welk deel van een gemeenschappelijke schuld intern moet dragen.
Waarom is dit belangrijk? Bij een gezamenlijke hypotheek zijn beide partners tegenover de bank hoofdelijk aansprakelijk voor de volledige schuld. De bank trekt zich niets aan van interne afspraken tussen partners — als er niet betaald wordt, spreekt de bank gewoon de eerste de beste aan. Maar intern — tussen de partners onderling — kun je wel afspreken dat ieder de helft draagt, of dat één partner een groter deel voor zijn rekening neemt.
Stel: jij brengt €40.000 eigen geld in bij de aankoop van de woning en je partner niets. De hypotheek staat op twee namen. In een draagplichtovereenkomst leg je vast dat jij intern €40.000 meer draagt dan je partner — zodat bij verkoop of scheiding jouw inbreng wordt verrekend vóórdat de resterende overwaarde fifty-fifty wordt gedeeld. Zonder deze overeenkomst is jouw extra inbreng moeilijk terug te halen.
Een draagplichtovereenkomst is ook relevant bij schulden. Als partners gezamenlijk lenen — voor een verbouwing, een auto of een andere grote aankoop — legt de draagplichtovereenkomst intern vast wie welk deel van de schuld draagt. Zo voorkomen partners discussies achteraf als de relatie wordt beëindigd.
Samenleven — in welke vorm dan ook — brengt financieel risico mee als één van beiden overlijdt. De overlevende partner moet verder op één inkomen, met dezelfde vaste lasten. Er zijn drie instrumenten om dit risico te beheersen:
De overheid biedt via de ANW een basisuitkering bij overlijden van de partner — maar alleen als je aan de voorwaarden voldoet (kind jonger dan 18 of minimaal 45% arbeidsongeschikt). Voor de meeste werkende mensen zonder jonge kinderen geldt de ANW niet. Dat heet het ANW-gat. Lees meer in het artikel over AOW en ANW.
Een ORV keert een kapitaal uit bij overlijden van de verzekerde. Dat kapitaal kan de nabestaande gebruiken om de hypotheek (deels) af te lossen, het inkomensverlies op te vangen of andere verplichtingen te dekken. Bij een gezamenlijke hypotheek is een ORV sterk aan te raden — soms verplicht door de geldverstrekker. Lees meer op de pagina verzekeringen.
Gehuwden en geregistreerde partners erven automatisch van elkaar op basis van het wettelijk erfrecht. Samenwonenden zonder testament erven niets van elkaar — ook niet na twintig jaar samenwonen. Wie zijn partner wil laten erven, moet een testament laten opstellen bij de notaris. Dat geldt ook als je wilt bepalen wat er met de woning, het spaargeld of de inboedel gebeurt. Een testament is ook relevant om de erfbelasting te minimaliseren.
Kopen partners samen een woning, dan hebben ze allebei een rol in de hypotheek — maar die rollen zijn niet altijd gelijkwaardig. Een paar aandachtspunten:
Lees meer over de hypotheek en alle bijbehorende kosten en risico's in het kennisbankartikel Een huis kopen.
Of je nu trouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat of gaat samenwonen — de keuze die je maakt heeft grote financiële gevolgen voor de rest van je leven. Wie vóór 2018 is getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, staat in een fundamenteel andere positie dan wie ná 2018 is getrouwd. Wie samenwoont zonder notarieel contract, heeft bij overlijden of scheiding geen automatische bescherming.
De Vermogensvergelijker® helpt je om inzichtelijk te maken wat jullie samen hebben, wat van wie is en wat de gevolgen zijn van de keuzes die je maakt. Een goede start voor elk gesprek met een notaris of financieel adviseur.
Met De Vermogensvergelijker® breng je inzichtelijk wat jullie samen hebben, wat van wie is en welke risico's je loopt — als basis voor goede afspraken met een notaris of financieel adviseur.
Bekijk de pakketten van De Vermogensvergelijker®Wil je meer weten over de financiële gevolgen van trouwen, een geregistreerd partnerschap of samenwonen voor je hypotheek, vermogen of verzekeringen? Plan hieronder gerust een gratis gesprek van 15 minuten.
Plan een gratis gesprek