De overheid regelt een basisinkomen voor als je de AOW-leeftijd bereikt, en een uitkering voor nabestaanden als je partner overlijdt. Dit zijn volksverzekeringen — verplicht voor iedereen die in Nederland woont of werkt. Dit artikel legt uit hoe ze werken, wat je eruit kunt verwachten en waar de grenzen liggen.
De Algemene Ouderdomswet (AOW) is een volksverzekering: een verplichte overheidsregeling voor iedereen die in Nederland woont of werkt. De AOW geeft je bij het bereiken van de AOW-leeftijd een maandelijkse basisuitkering voor de rest van je leven.
De AOW wordt gefinancierd via het omslagstelsel: de werkenden van nu betalen via hun loonheffing de AOW van de huidige gepensioneerden. Je bouwt dus geen eigen potje op — de volgende generatie betaalt later jouw AOW.
De AOW-premie is onderdeel van de loonheffing en wordt automatisch ingehouden. Je hoeft er zelf niets voor te doen.
Voor elk jaar dat je tussen je 15e en je AOW-leeftijd in Nederland woont of verzekerd bent, bouw je 2% AOW op. De maximale opbouw is 100% — bereikt na 50 jaar. Heb je een volledig opbouwjaar gemist, dan is je AOW-uitkering 2% lager.
Heb je jaren in het buitenland gewoond of gewerkt zonder in Nederland verzekerd te zijn? Dan mis je AOW-opbouw over die jaren en is je AOW-uitkering later lager. In sommige gevallen kun je vrijwillig bijverzekeren via de SVB (Sociale Verzekeringsbank). Dit is verstandig om tijdig te controleren via mijn.svb.nl.
De AOW-uitkering is gekoppeld aan het wettelijk minimumloon en wordt twee keer per jaar aangepast. Voor 2026 gelden de volgende netto bedragen per maand, inclusief vakantiegeld:
| Situatie | Netto per maand (ca.) |
|---|---|
| Alleenstaande | € 1.415 |
| Gehuwden / samenwonenden (elk) | € 966 |
| Gehuwden / samenwonenden (samen) | € 1.932 |
* Indicatieve bedragen 2026, inclusief vakantiegeld. Raadpleeg de SVB voor actuele bedragen.
Voor de meeste mensen is de AOW ruim onvoldoende om de gewone levensstandaard te handhaven. Wie als alleenstaande gewend is aan €2.500 netto per maand, ziet dat terugvallen naar €1.415 als er geen aanvullend pensioen is. Hoeveel aanvulling jij nodig hebt, komt aan bod in de Levensgebeurtenissen: met pensioen gaan.
De AOW-leeftijd stijgt mee met de gemiddelde levensverwachting in Nederland. In 2026 is de AOW-leeftijd 67 jaar. De verwachting is dat deze in de toekomst verder oploopt naarmate mensen gemiddeld ouder worden.
Je exacte AOW-datum is afhankelijk van je geboortedatum en kun je opzoeken via mijn.svb.nl. De AOW gaat niet automatisch in — je moet hem zelf aanvragen bij de SVB, bij voorkeur vier maanden voor je AOW-datum.
Je mag na je AOW-leeftijd gewoon blijven werken. Je ontvangt dan zowel je AOW als je loon of winst. Over het gecombineerde inkomen betaal je inkomstenbelasting, maar het tarief in schijf 1 is lager voor AOW-gerechtigden omdat zij geen AOW-premie meer betalen.
De AOW-uitkering is belastbaar inkomen in box 1. Je betaalt er inkomstenbelasting over — maar het tarief voor AOW-gerechtigden is lager dan voor werkenden, omdat je na je AOW-leeftijd geen AOW-premie meer betaalt. Het gecombineerde tarief in de eerste schijf ligt voor AOW-gerechtigden (2026) op circa 19,17% in plaats van 35,82%.
Ontvang je naast je AOW ook aanvullend pensioen of andere inkomsten? Dan telt alles bij elkaar op in box 1. Bij hogere totaalinkomens kun je daardoor toch in een hogere schijf terechtkomen. De voorlopige aanslag is dan een handig instrument om de belastingbetaling te spreiden.
De Algemene nabestaandenwet (ANW) is een volksverzekering die een tijdelijke basisuitkering geeft aan nabestaanden als hun partner overlijdt. Net als de AOW is de ANW verplicht voor iedereen die in Nederland woont of werkt — de premie wordt ingehouden via de loonheffing.
De ANW is bedoeld als tijdelijk vangnet, niet als structurele inkomensvervanging. De uitkering stopt op het moment dat de nabestaande de AOW-leeftijd bereikt — vanaf dat moment geldt de AOW.
Niet iedereen heeft recht op een ANW-uitkering. De voorwaarden zijn streng:
| Voorwaarde | Toelichting |
|---|---|
| Kind jonger dan 18 | Je verzorgt een eigen kind, stiefkind of pleegkind jonger dan 18 jaar. |
| Arbeidsongeschikt | Je bent voor minimaal 45% arbeidsongeschikt. |
| Geboren vóór 1950 | Geldt alleen voor een beperkte groep oudere nabestaanden. |
Voldoe je aan geen van deze voorwaarden? Dan heb je geen recht op ANW — ook al heb je jarenlang ANW-premie betaald. Dit treft de meeste werkende mensen van middelbare leeftijd zonder jonge kinderen.
De maximale ANW-uitkering bedraagt circa 70% van het netto minimumloon — ruwweg €1.100 netto per maand in 2026. Maar: de ANW wordt gekort als je zelf inkomen hebt. Heb je een baan of uitkering, dan wordt de ANW deels of volledig afgebouwd op basis van je inkomen.
Stel: je partner overlijdt, je hebt een kind van 10 jaar en je werkt parttime voor €1.200 netto per maand. Dan heb je in principe recht op ANW — maar door de inkomenstoets wordt de uitkering sterk gekort. Over het deel van je inkomen boven een vrijstelling wordt 50% gekort op de ANW. De SVB berekent de exacte uitkering op basis van jouw situatie.
* Raadpleeg de SVB voor actuele bedragen en de werking van de inkomenstoets.
Het ANW-gat is het verschil tussen wat de overheid uitkeert via de ANW en wat je als nabestaande daadwerkelijk nodig hebt om rond te komen. Voor de meeste mensen is dat gat groot — of bestaat de ANW-uitkering helemaal niet.
Stel: jij en je partner hebben samen een inkomen van €5.000 netto per maand en een hypotheek van €1.400 per maand. Je partner overlijdt. Jij werkt, hebt geen kinderen onder de 18 en bent niet arbeidsongeschikt. Dan heb je geen recht op ANW. Je houdt jouw eigen inkomen over, maar de hypotheek, de vaste lasten en eventuele kinderopvang blijven staan. Je partner had dus inkomen dat nu wegvalt.
Er zijn twee manieren om het ANW-gat op te vangen. Ten eerste via een ANW-hiaatverzekering — een relatief goedkope verzekering die een maandelijkse uitkering geeft als de ANW wegvalt. Ten tweede via een overlijdensrisicoverzekering (ORV) — een kapitaaluitkering bij overlijden waarmee de nabestaande zelf het inkomensverlies kan opvangen. Lees meer op de pagina verzekeringen.
AOW en ANW zijn de basis — wat de overheid verplicht regelt. De AOW geeft een bodem onder je inkomen als je oud bent; de ANW geeft een tijdelijk vangnet als je partner overlijdt. Maar beide zijn beperkt van omvang en streng in hun voorwaarden.
Wie alleen op de overheid rekent, loopt financieel risico. Wil je weten wat AOW en ANW voor jouw situatie betekenen en wat je zelf moet aanvullen? De Vermogensvergelijker® brengt je totale financiële positie in kaart — inclusief wat de overheid regelt en wat er nog ontbreekt.
Met De Vermogensvergelijker® breng je inzichtelijk wat de overheid voor jou regelt via AOW en ANW — en wat je zelf nog moet aanvullen.
Start gratis met De Vermogensvergelijker®Wil je meer weten over het ANW-gat, een overlijdensrisicoverzekering of ANW-hiaatverzekering? Plan hieronder gerust een gratis gesprek van 15 minuten.
Plan een gratis gesprek