Een erfenis lijkt een financiële meevaller — en dat is het ook. Maar een erfenis brengt altijd vragen mee: hoeveel erfbelasting betaal je, wat doe je met geërfd spaargeld, een woning of beleggingen, en hoe past de erfenis in je totale financiële plaatje? Dit artikel geeft een helder overzicht van de stappen die je doorloopt en de keuzes die je moet maken.
Dit artikel bespreekt de financiële gevolgen van een erfenis vanuit het perspectief van een financieel adviseur. Voor de afwikkeling van een nalatenschap en de aangifte erfbelasting raad ik aan een notaris of fiscalist in te schakelen.
Een erfenis is alles wat je verkrijgt uit de nalatenschap van iemand die is overleden. De nalatenschap bestaat uit alle bezittingen én alle schulden van de overledene op het moment van overlijden. Je erft dus niet alleen spaargeld of een woning — maar ook eventuele leningen, hypotheekschulden en andere verplichtingen.
Wie er erft en hoeveel, wordt bepaald door het testament of, als er geen testament is, door het wettelijk erfrecht. Bij het wettelijk erfrecht zijn de erfgenamen in volgorde: de langstlevende partner en de kinderen (samen, gelijke delen), daarna kleinkinderen, ouders, broers en zussen, enzovoort.
In de meeste gevallen handelt een notaris de nalatenschap af — zeker als er onroerend goed in zit, als er een testament is, of als er meerdere erfgenamen zijn die het niet direct eens zijn. De notaris stelt een verklaring van erfrecht op, verdeelt de nalatenschap en zorgt voor de inschrijving in het Kadaster als er een woning overgaat.
Je bent niet verplicht een erfenis te aanvaarden. Er zijn drie opties:
Je aanvaardt de volledige erfenis — bezittingen én schulden. Als de schulden de bezittingen overstijgen (de nalatenschap is "negatief"), ben je als erfgenaam persoonlijk aansprakelijk voor de schulden. Zuivere aanvaarding is risicovol als je de financiële situatie van de overledene niet goed kent.
Je aanvaardt de erfenis onder voorbehoud: je bent alleen aansprakelijk voor schulden voor zover de nalatenschap daar dekking voor biedt. Je eigen vermogen is beschermd. Dit is de veiligste optie als je twijfelt over de omvang van de schulden.
Je wijst de erfenis volledig af. Je erft niets — ook niet als er meer bezittingen dan schulden zijn. Dit kan verstandig zijn als de schulden groot zijn, of als je de erfenis wilt laten doorgaan naar de volgende generatie (jouw kinderen erven dan jouw deel).
De keuze maak je via een verklaring bij de rechtbank of de notaris. Doe dit weloverwogen — een eenmaal gemaakte keuze is in principe onomkeerbaar.
Over het deel van de erfenis boven de vrijstelling betaal je erfbelasting. De vrijstelling hangt af van je relatie tot de overledene:
| Erfgenaam | Vrijstelling 2026 | Tarief boven vrijstelling |
|---|---|---|
| Partner | € 795.156 | 10% (tot €152k) / 20% (daarboven) |
| Kind, stiefkind, pleegkind | € 25.187 | 10% (tot €152k) / 20% (daarboven) |
| Kind met beperking (onder voorwaarden) | € 75.546 | 10% (tot €152k) / 20% (daarboven) |
| Kleinkind | € 25.187 | 10% (tot €152k) / 20% (daarboven) |
| Ouder | € 59.643 | 10% (tot €152k) / 20% (daarboven) |
| Overige erfgenamen | € 2.658 | 30% (tot €152k) / 40% (daarboven) |
* Bedragen 2026, indicatief. Worden jaarlijks geïndexeerd. Raadpleeg de Belastingdienst voor actuele bedragen.
Lees meer over de werking van erfbelasting in het kennisbankartikel over erfbelasting.
De aangifte erfbelasting moet worden ingediend binnen 8 maanden na het overlijden. De Belastingdienst stuurt daarna een aanslag. De betalingstermijn is in de regel 6 weken na dagtekening van de aanslag.
Heb je geen geld om de erfbelasting direct te betalen — bijvoorbeeld omdat de erfenis bestaat uit een woning die je nog niet hebt verkocht? Dan kun je uitstel van betaling aanvragen bij de Belastingdienst. Over de uitgestelde betaling is rente verschuldigd.
De nalatenschap omvat alle bezittingen en schulden van de overledene op de overlijdensdatum: spaargeld, beleggingen, de woning (WOZ-waarde minus hypotheekschuld), inboedel, auto's, maar ook openstaande rekeningen en schulden. Pensioen en sommige verzekeringsuitkeringen vallen buiten de nalatenschap — maar kunnen wel via de zogeheten fictieve verkrijging toch aan erfbelasting onderhevig zijn.
Een geërfde woning is een van de meest complexe onderdelen van een erfenis. Er zijn drie opties — elk met eigen financiële en fiscale gevolgen:
Je wilt in de geërfde woning gaan wonen. De woning wordt dan je eigen woning — met alle fiscale gevolgen van dien (eigenwoningforfait, hypotheekrenteaftrek als er een hypotheek op rust). Als er nog een hypotheek op de woning staat, moet die op jouw naam worden gezet. De geldverstrekker toetst of jij die hypotheek kunt dragen. Lukt dat niet, dan is verkoop of oversluiting de enige optie.
De meest voorkomende keuze bij een geërfde woning. De opbrengst minus de resterende hypotheekschuld en verkoopkosten is het bedrag dat jij als erfgenaam ontvangt. Over de erfbelasting wordt de WOZ-waarde aangehouden als grondslag — niet de uiteindelijke verkoopprijs. Een hogere verkoopprijs dan de WOZ-waarde levert je extra op, maar geeft geen extra erfbelasting.
Je houdt de woning aan en verhuurt die. De woning valt dan in box 3 als belegging — de WOZ-waarde telt mee als vermogen, minus een woonwaarderingsfactor. Huurinkomsten zijn in box 3 niet belast als zodanig, maar de hogere waarde van het vermogen leidt tot meer belasting in box 3. Let ook op de verhuurdersregels en de huurprijsregelgeving.
Ontvang je spaargeld of beleggingen via een erfenis? Dan heeft dat direct gevolgen voor je belastingpositie en mogelijk voor je toeslagen.
Geërfd spaargeld telt mee als vermogen in box 3 vanaf de eerste januari na het overlijden. Komt jouw totale vermogen daarmee boven het heffingsvrij vermogen van €57.684 per persoon (2026)? Dan betaal je over het meerdere inkomstenbelasting via het fictieve rendement in box 3. Dit is een structureel effect dat elk jaar terugkomt. Lees meer in het artikel over inkomstenbelasting.
Heb je recht op huurtoeslag, zorgtoeslag of kindgebonden budget? Dan telt je vermogen mee in de toetsing. Een erfenis die je vermogen boven de vermogensgrens tilt, kan je recht op toeslagen doen vervallen — ook al is je inkomen niet veranderd. Geef een erfenis altijd tijdig door via toeslagen.nl om terugvordering te voorkomen. Lees meer in het artikel over AKW en kindgebonden budget.
Een erfenis gebruiken om (een deel van) de hypotheek af te lossen is voor veel mensen een verstandige keuze. Het verlaagt je maandlasten structureel, versnelt de opbouw van eigen vermogen in de woning en vermindert het financiële risico bij inkomensdaling.
Een paar aandachtspunten:
Je hebt een hypotheek van €280.000 tegen 4,5% rente. Je lost €50.000 extra af — de resterende schuld wordt €230.000. De jaarlijkse rentebesparing: €50.000 × 4,5% = €2.250 per jaar ofwel €187 per maand. Netto, na verlies van hypotheekrenteaftrek: ca. €140 per maand structureel lager. Bovendien verdwijnt €50.000 uit box 3 — bij 36% belasting over een fictief rendement van 6,04% scheelt dat ca. €1.088 per jaar extra.
Lees meer op de pagina hypotheekadvies.
Een erfenis kan een welkome aanvulling zijn op een pensioen dat te laag dreigt uit te vallen — of een buffer om eerder te kunnen stoppen met werken.
Heb je een pensioentekort? Dan kun je een deel van de erfenis storten in een lijfrenteverzekering of lijfrenterekening. Die storting is fiscaal aftrekbaar via de lijfrentepremieaftrek — mits je binnen de jaarruimte of reserveringsruimte valt. Zo verlaag je direct je belastbaar inkomen én bouw je pensioenkapitaal op. Lees meer op de pagina pensioenadvies.
Wil je eerder met pensioen maar ontbreekt daarvoor de financiële ruimte? Een erfenis kan de overbruggingsperiode financieren — de jaren tussen je gewenste pensioendatum en de AOW-leeftijd. Bereken hoeveel je nodig hebt en of de erfenis daarvoor toereikend is. Lees meer in het kennisbankartikel over met pensioen gaan.
Sommige mensen rekenen structureel op een toekomstige erfenis als aanvulling op hun pensioen. Dat is risicovol: een erfenis is onzeker qua timing en omvang, en kan altijd tegenvallen. Een erfenis is een welkome aanvulling — maar geen betrouwbare basis voor je pensioenplanning.
Ontvang je een erfenis terwijl je zelf al financieel comfortabel bent? Dan is schenken aan je kinderen of kleinkinderen een optie — je geeft de erfenis als het ware door naar de volgende generatie.
Slim schenken doe je door gebruik te maken van de beschikbare vrijstellingen:
Lees meer over de vrijstellingen en de spelregels in het kennisbankartikel over schenkbelasting.
Een erfenis verandert je vermogenspositie in één keer ingrijpend. In de Vermogensvergelijker® wordt de erfenis verwerkt op de balans:
Door de erfenis op deze manier inzichtelijk te maken, zie je direct wat de erfenis werkelijk bijdraagt aan je netto vermogenspositie — en welke keuzes (aflossen, schenken, sparen, beleggen) de beste uitwerking hebben op je totale financiële plaatje.
Een erfenis is een financieel keerpunt. Het biedt kansen — de hypotheek aflossen, eerder stoppen, pensioen aanvullen, kinderen helpen — maar het vraagt ook om bewuste keuzes. Wie de erfenis impulsief uitgeeft of laat staan zonder te nadenken over de fiscale gevolgen, mist kansen en loopt risico's.
De Vermogensvergelijker® helpt je om de erfenis in te passen in je totale financiële positie. Wat heb je al? Wat zijn je doelen? En wat is de slimste bestemming voor dit vermogen — nu en op de lange termijn?
Met De Vermogensvergelijker® breng je de gevolgen van een erfenis inzichtelijk in je totale balans — zodat je de beste keuze maakt voor aflossen, sparen, beleggen of doorgeven.
Bekijk de pakketten van De Vermogensvergelijker®Wil je meer weten over de beste bestemming voor een erfenis — hypotheek aflossen, pensioen aanvullen of schenken? Plan hieronder gerust een gratis gesprek van 15 minuten.
Plan een gratis gesprek